حقیقت دینداری؛ از ظاهر مناسک تا وفاداری در میدان بلا

در دنیایی پر از شعائر، مناسک، آداب و ظواهر مذهبی، این پرسش بنیادین مطرح است:  

آیا حقیقت دینداری، در انجام ظواهر عبادی خلاصه می‌شود؟  

یا آن‌گونه که قرآن، عاشورا، و تاریخ ما نشان می‌دهند، دینداری چیزی فراتر از این‌هاست، لحظه‌ای که انسان باید از جان، مال و آسایشش بگذرد و کنار ولیّ خدا بایستد.

1. صورت و سیرت دینداری؛ از آداب تا جوهر  

نماز اول وقت، روزه، اعتکاف، مجالس اهل بیت، عزاداری محرم، خمس و زکات همه این‌ها پایه‌های دینداری‌اند. اما اگر در دل آن‌ها «آمادگی فدا شدن برای خدا» نباشد، پوسته‌ای بی‌مغز می‌شوند.  

‌  

الف: ممکن است فردی همه‌ی این آداب را رعایت کند، اما در روز امتحان از ولیّ خدا جدا شود مانند اهل کوفه.  

ب: و شاید کسی ظاهر عبادی نداشته باشد، اما در یک لحظه، ایمان خود را با نثار جانش فریاد بزند همچون ساحران فرعون یا زهیر بن قین.

 2. شاخص حقیقی ایمان در قرآن: وقتی سجده بدون نماز هم کافی است  

سوره طه، داستانی عبرت‌آموز از ایمان حقیقی ارائه می‌کند:

جادوگران دربار فرعون، اهل سحر و سیاست بودند  

 نه نمازخوان بودند، نه روزه‌دار  

اما در برابر حقیقت حضرت موسی (ع)، دانش تخصصی‌شان را خرج ایمان کردند  

و با تمام تهدیدها، گفتند:

«لَن نُؤْثِرَكَ عَلَىٰ مَا جَاءَنَا مِنَ الْبَيِّنَاتِ...»  

هرگز تو را بر حقیقتی که دیدیم، ترجیح نمی‌دهیم.

و خدا آنان را در زمره‌ی اهل بهشت قرار داد، با اینکه حتی یک روز هم ظاهر شرعی نداشتند.  

3. آزمون دینداری در تاریخ: کوفه، شهری پُر از نمازخوان‌های بی‌عمل  

کوفه، شهر نماز جماعت، حافظان قرآن، و با سابقه‌ی فرهنگی دوران امیرالمؤمنین (ع) بود.  

اما همین مردم در عاشورا،  

 امامی را که به او نامه نوشتند، تنها گذاشتند  

 برای یک دینار، یا از ترس شمشیر، پشت کردند به ولیّ خدا  

امام حسین (ع) فرمود:

النَّاسَ عَبِیدُ الدُّنْیا وَ الدِّینُ لَعْقٌ عَلَی أَلْسِنَتِهِمْ
یحُوطُونَهُ مَا دَرَّتْ مَعَایشُهُمْ فَإِذَا مُحِّصُوا بِالْبَلَاءِ قَلَّ الدَّیانُونَ.

4. زهیر بن قین؛ تجسمی از «ایمانِ اثبات‌شده» نه ادعاشده  

زهیر، فرمانده عثمانی‌گرا و بی‌تمایل به حسین (ع) بود.  

اما یک دعوت، و یک نهیب از همسرش (که گفت: «پسر پیامبر تو را خوانده، تو درنگ می‌کنی؟»)  

او را به میدان عاشورا آورد.  

زهیر:

خیمه‌اش را کنار خیمه امام زد  

وداعی با همسر کرد و همسرش گفت: فردای قیامت مرا نزد جدّ حسین یاد کن  

شب عاشورا گفت: اگر هزار بار کشته و زنده شوم، باز در رکاب تو خواهم جنگید  

صبح عاشورا، فرمانده جناح راست لشکر امام شد  

و سرانجام، در میدان به خون خود غلطید، در حالی‌که امام فرمود:

«لا یبعدک الله یا زهیر و لَعَن قاتلک ...»

و در زیارت ناحیه، امام زمان (عج) درباره‌اش فرمود:

«السَّلامُ عَلی زُهَیْرِ بْنِ الْقَیْنِ الْبَجَلِیِّ، الْقائِلِ لِلْحُسَیْنِ وَقَدْ اذنَ لَهُ فِی الانْصِرافِ: لا وَاللَّهِ لا یَکُونُ ذلِکَ ابَداً، اتْرُکُ ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ اسیراً فِی یَد الَاعْداءِ وَانْجُو! لا ارانِیَ اللَّهُ ذلِکَ الْیَوْمَ؛ سلام بر زهیر بن قین بَجَلیّ، کسی که وقتی حسین(ع) به او اجازه بازگشت داد، به حضرت عرض کرد: به خدا سوگند، نه! هرگز چنین نخواهد شد. آیا فرزند رسول خدا(ص) را اسیر دست دشمنان رها کنم و خود را نجات دهم؟ خدا آن روز را نیاورد.»

5. مناسک عبادی؛ تمرینی برای آمادگی در لحظه‌ی آزمایش  

نماز، روزه، حج، خمس، سینه‌زنی، اشک بر اباعبدالله همه برای آنند که:

 از خواب شیرین بگذریم برای نماز  

از مال عزیز بگذریم برای خمس  

 از آسایش دل بکنیم برای محراب و منبر  

و روزی، اگر لازم شد، از جان‌مان بگذریم برای حسین زمانمان

اگر این تمرین‌ها ما را به آن ایثار نهایی نرساندند، فایده‌ای ندارند؛  

و آن می‌شود که در میدان واقعی، کنار می‌کشیم و دین را تنها می‌گذاریم.

6. مصادیق امروزی؛ آزمون‌های کوچک، نشانه‌های ایمان  

 اگر فیلمی جذاب را قطع می‌کنی برای نماز، تو زهیری  

 اگر از منفعت مالی‌ات می‌گذری برای یک واجب مالی، تو زهیری  

 اگر در هیئت، غیرت می‌ورزی تا از حق دفاع کنی، تو زهیری  

 اگر از آبرو، آسایش، تعلقات، برای ولیّ خدا می‌گذری، تو زهیری

7. بنابراین : دینداری یعنی ایستادن وقتی باید بایستی  

امتحان همه‌ی امت‌ها در این است:

آیا در روز بلا، تو کنار حسین می‌ایستی؟  

آیا برق شمشیر ابن زیاد تو را می‌ترساند؟  

آیا وعده‌های طاغوت تو را تطمیع می‌کند؟  

آیا دین‌داری‌ات، چیزی فراتر از زبان است؟

یاد بگیریم، که «زهیر شویم»، هرچند دیر.  

چون امام، وفاداری را می‌بیند؛ حتی اگر دیروز بی‌تمایل بوده‌ایم.  

و آنان را یاد می‌کند در میدان غربت:

یا زهیر بن قین، برخیز...